
Geneza aktu i 463 dni oczekiwania na standard techniczny
W Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej opublikowano Rozporządzenie Wykonawcze Komisji (UE) 2026/2354 z dnia 16 października 2026 r. w sprawie formatów przekazywania informacji o beneficjentach rzeczywistych. Publikacja z 22 października 2026 r. zamyka wielomiesięczny stan niepewności technicznej dotyczącej docelowego kształtu centralnych rejestrów beneficjentów rzeczywistych w państwach członkowskich, konkretyzując wymogi infrastrukturalne nowego pakietu przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (AML/CFT). Poniższy tekst wykracza nieco poza formułę blogową Vercly, ale przepis ma spore znaczenie dla organizacji i należy go uważnie przeanalizować. Podstawę prawną przyjęcia rozporządzenia stanowi art. 10 ust. 6 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1640 (AMLD6). Przepis ten nakładał na Komisję Europejską obowiązek ustanowienia w drodze aktów wykonawczych jednolitych formatów przekazywania danych do rejestrów, minimalnych wymagań weryfikacyjnych oraz technicznych parametrów opisu struktur własności w nieprzekraczalnym terminie do 10 lipca 2025 r. Formalne przyjęcie aktu nastąpiło 16 października 2026 r., co oznacza opóźnienie wynoszące dokładnie 463 dni w stosunku do pierwotnego terminu traktatowego. Pomimo znacznego przesunięcia w harmonogramie prac legislacyjnych, data wejścia w życie reguł wykonawczych została zsynchronizowana z materialnym pakietem AML. Rozporządzenie wchodzi w życie dwudziestego dnia po publikacji, natomiast jego bezpośrednie stosowanie rozpocznie się 10 lipca 2027 r.. Data ta jest tożsama z terminem rozpoczęcia stosowania Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 (AMLR), co tworzy spójny horyzont czasowy dla instytucji obowiązanych oraz operatorów rejestrów centralnych na dostosowanie systemów teleinformatycznych.
Ramy normatywne: korelacja AMLD6, AMLR i Rozporządzenia Wykonawczego 2026/2354
Nowy unijny reżim AML/CFT opiera się na rozdzieleniu norm ustrojowo-instytucjonalnych, standardów materialnoprawnych oraz szczegółowych wytycznych technicznych. Zrozumienie praktycznego znaczenia Rozporządzenia 2026/2354 wymaga zbadania jego relacji z dwoma głównymi filarami pakietu: dyrektywą AMLD6 oraz rozporządzeniem AMLR. Dyrektywa AMLD6 nakłada na państwa członkowskie obowiązek prowadzenia centralnych rejestrów beneficjentów rzeczywistych, zapewnienia ich wzajemnego połączenia za pośrednictwem europejskiego systemu BORIS (Beneficial Ownership Registers Interconnection System) oraz implementacji mechanizmów bieżącej weryfikacji poprawności wpisów. Rozporządzenie AMLR stanowi natomiast bezpośrednio stosowany zbiór jednolitych przepisów (osławiony już Single Rulebook), który w art. 61 definiuje pojęcie beneficjenta rzeczywistego, a w art. 62 ustanawia katalog materialnych informacji podlegających przekazaniu do rejestru. W tym trójstopniowym układzie Rozporządzenie Wykonawcze 2026/2354 pełni rolę techniczną: przekształca abstrakcyjne kategorie danych z art. 62 AMLR w konkretne schematy bazodanowe, reguły walidacji semantycznej oraz ujednolicone słowniki.
Ustalanie statusu UBO: równe 25% i pozakapitałowe źródła kontroli
Jedną z fundamentalnych zmian wprowadzonych przez art. 61 ust. 1 lit. a AMLR jest modyfikacja kryterium własnościowego. Zgodnie z nowym brzmieniem przepisów beneficjentem rzeczywistym staje się każda osoba fizyczna, która posiada bezpośrednio lub pośrednio co najmniej 25% udziałów, akcji lub praw głosu w podmiocie prawnym. Zastąpienie dotychczasowej formuły „powyżej 25%” kryterium domkniętym oznacza, że podmioty posiadające dokładnie 25% kapitału podlegają obligatoryjnemu wpisowi do rejestru, co wymusi ponowny przegląd struktur korporacyjnych z udziałem czterech równorzędnych wspólników. Oczywiście pisaliśmy już na blogu Vercly, że nie zawsze to takie zero jedynkowe, ale należy to brać pod uwagę. Kwalifikacja kapitałowa nie wyczerpuje jednak definicji UBO. Artykuł 61 ust. 1 lit. b AMLR wskazuje na konieczność identyfikacji osób sprawujących kontrolę nad podmiotem prawnym za pomocą innych środków. Obejmuje to uprawnienia do powoływania lub odwoływania większości członków organów zarządczych lub nadzorczych, prawa weta wobec decyzji strategicznych, a także dominujący wpływ wynikający z umów powierniczych, porozumień akcjonariuszy czy powiązań finansowych i rodzinnych. W przypadku struktur powierniczych (trustów) oraz fundacji prywatnych art. 58 AMLR nakazuje traktowanie jako beneficjentów rzeczywistych wszystkich uczestników porozumienia: założycieli, powierników, protektorów, a także beneficjentów lub poszczególnych klas beneficjentów. Dopiero w sytuacji, gdy po wyczerpaniu wszystkich środków analitycznych nie zidentyfikowano żadnej osoby fizycznej na podstawie własności lub kontroli, art. 61 ust. 2 AMLR nakazuje zgłoszenie wyższej kadry kierowniczej, co Rozporządzenie Wykonawcze 2026/2354 odzwierciedla w dedykowanych ścieżkach rejestracyjnych.
Analiza struktury aktu i załączników
Rozporządzenie Wykonawcze (UE) 2026/2354 obejmuje 12 stron tekstu urzędowego, składając się z 2 stron preambuły (16 motywów), 6 artykułów merytorycznych oraz 3 załączników o charakterze technicznym. W części motywacyjnej Komisja podkreśliła konieczność ujednolicenia procesów wprowadzania danych, aby umożliwić bezbłędną wymianę informacji między rejestrami w ramach systemu BORIS oraz przeciwdziałać zjawisku fragmentaryzacji rynku wewnętrznego. W motywie 14 wskazano, że projekt aktu został poddany formalnym konsultacjom z Europejskim Inspektorem Ochrony Danych (EIOD), który wydał opinię 14 stycznia 2026 r., potwierdzając zachowanie zasad minimalizacji i proporcjonalności przetwarzania danych osobowych.
Treść normatywna artykułów 1–5
Poszczególne artykuły rozporządzenia określają precyzyjne zasady wprowadzania informacji w podziale na typy podmiotów oraz procedury weryfikacyjne:
- Artykuł 1 (Formaty danych dotyczących beneficjentów rzeczywistych) wymaga podawania pełnego brzmienia wszystkich imion i nazwisk bez skrótów i inicjałów. Miejsce urodzenia, rodzaj oraz numer dokumentu tożsamości rejestrowane są w formie ustrukturyzowanych ciągów alfanumerycznych, a obywatelstwo i kraj zamieszkania muszą bezwzględnie odpowiadać trzyliterowym kodom normy ISO 3166-1 alpha-3, z możliwością wskazania statusu bezpaństwowca. Zgodnie z art. 1 ust. 2 w przypadku zgonu beneficjenta dopuszczalne jest odnotowanie samego faktu śmierci zamiast aktualizacji danych adresowych i identyfikacyjnych, przy czym dane historyczne podlegają retencji zgodnie z art. 10 ust. 20 AMLD6.
- Artykuł 2 (Formaty danych dotyczących podmiotów prawnych): standaryzuje opisy spółek i innych osób prawnych. W odniesieniu do podmiotów z UE nakazuje stosowanie zamkniętych list krajowych form prawnych, natomiast dla podmiotów spoza Unii przewiduje kategorie uniwersalne („spółka”, „fundacja”, „inne”). Reguluje również formaty rejestracji podmiotów zagranicznych wchodzących w relacje z rynkiem unijnym na podstawie art. 67 AMLR (np. zakup nieruchomości, udział w zamówieniach publicznych czy nabycie pojazdów lub jednostek pływających powyżej progów ustawowych).
- Artykuł 3 (Formaty danych dotyczących porozumień prawnych) ustala formaty zapisu nazw i identyfikatorów trustów oraz wprowadza ujednolicone słowniki trybu ich utworzenia (akt jednostronny, umowa „inter vivos”, testament) oraz celu działalności (np. zarządzanie nieruchomościami, papierami wartościowymi, sukcesja majątkowa). Szczegółowo reguluje także kwestie trustów uznaniowych, w tym opisy kategorii beneficjentów, beneficjentów domyślnych oraz nienarodzonych zstępnych.
- Artykuł 4 (Formaty danych powierników i akcjonariuszy nominowanych) przesądza o konieczności równoległego raportowania tożsamości udziałowców i dyrektorów nominowanych oraz osób faktycznie zlecających wykonywanie praw z udziałów, co uniemożliwia ukrywanie struktury właścicielskiej za formalnymi umowami powiernictwa udziałowego.
- Artykuł 5 (Lista kontrolna minimalnych wymogów) wprowadza wiążącą procedurę weryfikacyjną. Zgodnie z tym przepisem organy prowadzące rejestry centralne mają bezwzględny zakaz przyjmowania zgłoszeń, które nie spełniają kompletu kryteriów formalnych i technicznych określonych na liście kontrolnej.
Specyfikacja załączników technicznych
Uzupełnienie przepisów artykułowych stanowią trzy załączniki definiujące zasady wprowadzania złożonych struktur informacyjnych:
- Załącznik I (Opis struktury własności i kontroli) nakazuje odwzorowanie łańcucha powiązań kapitałowo-osobowych w formie załadowanego pliku graficznego (np. schematu organizacyjnego) lub sformalizowanych danych ustrukturyzowanych (schemat XML/JSON odzwierciedlający powiązania od spółki zależnej po ostatecznego UBO).
- Załącznik II (Format dat) ustanawia jednolity format zapisu wszystkich dat w rejestrach centralnych: rrrr-mm-dd (czterocyfrowy rok, dwucyfrowy miesiąc, dwucyfrowy dzień w zapisie numerycznym).
- Załącznik III (Format adresów) dzieli dane adresowe na sekcje: nazwę ulicy lub budynku (pole obowiązkowe), numer porządkowy/lokalu (opcjonalne), drugą linię adresu (opcjonalne), kod pocztowy, miejscowość oraz trzyliterowy kod kraju ISO 3166-1 alpha-3.
Uwaga na wpływ operacyjny na instytucje obowiązane, rejestry i technologie RegTech
Wejście w życie ujednoliconych formatów przekształca dotychczasowe procedury weryfikacyjne w procesy oparte na ścisłej walidacji danych. Wdrożenie rozporządzenia rodzi bezpośrednie konsekwencje dla funkcjonowania rejestrów centralnych, procesów KYC/KYB w instytucjach obowiązanych oraz architektury systemów informatycznych. Ustanowienie w art. 5 listy kontrolnej minimalnych wymogów oznacza wprowadzenie bezwzględnej bramki walidacyjnej w centralnych rejestrach beneficjentów rzeczywistych. Zgłoszenia zawierające luki informacyjne, niespójności logiczne lub sformatowane niezgodnie z Załącznikami I–III będą automatycznie odrzucane przez systemy teleinformatyczne bez możliwości przejścia do etapu oceny merytorycznej. Dla przedsiębiorców wiąże się to ze wzrostem ryzyka niedochowania terminów rejestracyjnych, co na gruncie przepisów krajowych oraz art. 10 AMLD6 skutkuje sankcjami finansowymi nakładanymi na osoby uprawnione do reprezentacji. Zmiana ta przekłada się bezpośrednio na procedurę raportowania rozbieżności prowadzoną przez instytucje obowiązane. Dotychczasowa niejednoznaczność opisów i swoboda formatowania adresów utrudniały jednoznaczne rozstrzygnięcie, czy różnica między danymi zgromadzonymi w toku procedury należytej staranności a danymi w rejestrze stanowi błąd techniczny, czy rzeczywistą niezgodność. Od 10 lipca 2027 r. weryfikacja stanie się procesem deterministycznym: niezgodność któregokolwiek ze standaryzowanych parametrów (np. kodu kraju ISO, formatu adresu czy typu sprawowanej kontroli) automatycznie uruchomi obowiązek zawiadomienia organu rejestrowego, co wpłynie na tempo procesu onboardingu klientów korporacyjnych. W obliczu rygorystycznych standardów strukturalnych, o czym pisaliśmy wielokrotnie na blogu Vercly, ręczna analiza powiązań korporacyjnych staje się nieefektywna i generuje ryzyko błędów interpretacyjnych. Złożone struktury z udziałem podmiotów zagranicznych, akcjonariuszy nominowanych oraz trustów wymagają wdrożenia zaawansowanych rozwiązań RegTechowych. Ekosystem Vercly (wykorzystujący silnik integracyjny Vercly Core, moduł zarządzania relacją Vercly ONE, narzędzie Vercly GO! oraz analitykę Adverse Media), odpowiadają na te wyzwania poprzez:
- automatyczną agregację i mapowanie danych z rejestru polskiego (CRBR) oraz rejestrów zagranicznych za pośrednictwem zintegrowanych interfejsów API w formatach przewidzianych rozporządzeniem;
- wizualizację i modelowanie wielopoziomowych powiązań kapitałowych zgodnie z wymogami Załącznika I, w tym natychmiastowe przeliczanie sumarycznych udziałów w celu identyfikacji progu 25%;
- równoległą weryfikację beneficjentów i reprezentantów na globalnych listach sankcyjnych oraz w bazach osób zajmujących eksponowane stanowiska polityczne (PEP) i członków ich rodzin, czy bliskich współpracowników (RCA);
- rejestrację niezmiennej ścieżki audytowej ze znacznikiem czasu, co stanowi wiążący dowód dopełnienia obowiązków przed organami nadzoru (KNF, GIIF).
Podsumowanie i harmonogram wdrożenia
Rozporządzenie Wykonawcze Komisji (UE) 2026/2354 formalizuje jednolite standardy wymiany danych o własności korporacyjnej w Unii Europejskiej, eliminując rozbieżności pomiędzy krajowymi porządkami prawnymi. Ustanowienie szczegółowych schematów informatycznych pozwala przygotować unijną architekturę danych na nadzór sprawowany przez Urząd ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu (AMLA) z siedzibą we Frankfurcie. Instytucje obowiązane oraz przedsiębiorcy mają czas do 10 lipca 2027 r. na wdrożenie niezbędnych zmian organizacyjnych, audyt posiadanych struktur właścicielskich oraz modernizację narzędzi weryfikacji kontrahentów. Tabela ujmuje najważniejsze daty i zdarzenia:
| Data / ramy czasowe | Wydarzenie formalne lub kamień milowy | Implikacje praktyczne dla rynku i compliance |
|---|---|---|
| 10 lipca 2025 r. | Ustawowy termin wydania aktu wykonawczego (art. 10 ust. 6 AMLD6). | Termin przekroczony przez Komisję Europejską. |
| 16 października 2026 r. | Przyjęcie Rozporządzenia Wykonawczego (UE) 2026/2354 przez Komisję. | Zakończenie prac legislacyjnych i ustalenie ostatecznych schematów Załączników I–III. |
| 22 października 2026 r. | Oficjalna publikacja aktu w Dzienniku Urzędowym UE (Dz.U. L 2026/2354). | Otwarcie 20-dniowego okresu vacatio legis do formalnego wejścia w życie aktu. |
| 11 listopada 2026 r. | Wejście w życie Rozporządzenia (UE) 2026/2354. | Formalne włączenie aktu do unijnego porządku prawnego; początek prac adaptacyjnych systemów IT. |
| 10 lipca 2027 r. | Rozpoczęcie bezpośredniego stosowania Rozporządzenia 2026/2354 oraz AMLR. | Obligatoryjne stosowanie nowych formatów w CRBR/BORIS, wdrożenie progu 25% i listy kontrolnej. |
| 2028 r. | Uruchomienie bezpośredniego nadzoru AMLA nad wybranymi podmiotami. | Rozpoczęcie kontroli poprawności identyfikacji UBO i jakości wymiany danych w skali całej UE. |
Działania dostosowawcze powinny w pierwszej kolejności objąć ponowną weryfikację klientów korporacyjnych pod kątem sztywnego progu 25%, analizę umów nominowanych i porozumień powierniczych oraz rozważenie wdrożenia zautomatyzowanych platform zdolnych do natychmiastowego przetwarzania standaryzowanych schematów danych, jak oferuje to Vercly.
